Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

ар

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

Iнэр үг
  1. 1.
    Юмны хойд этгээд; умар тийш харсан тал
  2. 2.
    Юмны өвөр этгээдийн эсрэг тал, нүүрийн нөгөө тал
  3. 3.
    Өнгөн этгээдийн эсрэг тал; торгоны ар (торгоны нөгөө тал), цаасны ар (цаасны нөгөө тал
  4. 4.
    Юмны суурь өнгө
  5. 5.
    Үлдсэн, хоцорсон
  6. 6.
    Хойгуур
IIнэр үг
  1. 1.
    Хээ, зураас, гадар өнгө, ширхэг
IIIнэр үг
  1. 1.
    Талбайн хэмжээ, 100 хавтгай дөрвөлжин метртэй тэнцэнэ.
IVнэр үг
  1. 1.
    чимээАраатны хэдэрлэхэд гарах дуу чимээг дууриасан үг.

Англи утга

  • нэр үгthe back side of something; the northern side of something; background

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнар
Харьяалахын тийнарынW
Заахын тийнарыгW
Өгөх орших тийнардW
Гарахын тийнараасW
Үйлдэхийн тийнараарW
Хамтрахын тийнартайW
Чиглэхийн тийнар луу
Олон тооаргууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • уулын ар — уулын хойд этгээд

  • ар зоо — ар нуруу

  • ар шил — а.уулын хойд шил; б.шилэн хүзүү

  • толины ар — толины суурь, дүрс харагдахгүй тал

  • арын хаалга — а.байшингийн ард байх үүд; б.шилж. танил тал

  • ар зурхай — сур харвахад, сур өрөх газрын ар этгээдэд нэгэн алд хэмжиж гаргасан зураг

  • ар дэвсгэр — юмны суурь болсон өнгө

  • ар гэр — юманд удаан хугацаагаар явсан хүний гэр орон, ам бүл

  • ар тал — а.юмны гадаад, хойд, өнгөн бус тал; б.байлдаан болж байгаа талбараас хойших газар; в.цэргийн түшиц газар, тулалдаанаас гадуур байх байгууллага, цэргийн анги

  • арын алба — а.цэргийн аж ахуйг эрхлэх газар; б.гэр орны өдөр тутмын ажил

  • араар суух — а.хойгуур суух; б.хойргоших

  • ар хударгаар нь үйлдэх — хориотой, цээртэй үйлийг эзгүйчлэн амжуулах

  • тавих — а.нүднээс далдуур чадах, хуурч мэхлэх, дөнгөх, давах; б.эхнэр буюу нөхрөөсөө далдуур өөр хүнтэй явалдах

  • алганы ар — гарын гадар тал

  • артай цаас — ширхэгтэй цаас

  • ар гаргаж будах — хээ гаргаж будах

  • ар хахилаг — амьт. - ногтрууны төрлийн цоохор цайвар зүстэй шувуу

  • артай мод — урга. - дулаан орны холимог ой, шугуйд ургадаг мод, барилгад хэрэглэнэ, үндэс, навч, мөчир нь эмийн найрлагад орно

Хэлц үг

  • араар — нь

  • арын хаалгадах — танил талаа ашиглан ажил үйлсээ бүтээх, хэрэг явдлаа гүйцээх

  • ар нуруу руу нь хүйт даах — айх, ширвээтэх

    Унаатай хүн хараад хөдөлдөггүй яасан хачин мал вэ хэмээн айх, гайхах сацуу өвгөний сэтгэлд муу зүгийн эрээн бараан юм үзэгдэх шиг болоход ар нуруу нь хүйт даан зарсхийлээ (Б.Догмид, Нутаг).

  • ар өвөрт нь бөндөгнөх — ард нь гарч алга тосож, урд нь орж уруулаа дэвсэх, долдойлох

    Ээжийнхээ ажиллаж эхлэхэд түрүүчийн байдлаар ар өвөрт нь дэмий бөндөгнөхийн оронд тус нэмэр болохыг бодов (Д.Намдаг, Ядмаа).

  • ар өврөөр нь суулгах — элдвээр шахамдуулан шалж зовоох

    ...тэр анхны жилүүдэд хараа нь суларч чих нь хатуурсан өвгөнийг ар өврөөр нь суулгаж байгаад... (М.Асар, Гуа боловсрох үед).

  • араа үзүүлэх — дийлэгдэж зугтаах

    Хуриш бачи өгүүлрүүн

  • араар [нь] тавих — а.итгэж найдсан зүйлийг хөсөрдүүлэх, хоосдуулах

    Оролдлого туршлага муутай намайг нэг мэдэхэд араар нь тавих байхаа. б.гэнэдүүлэх, хонжих, мэхлэх

  • араараа тавиулах — чадагдах, дөнгүүлэх, давагдах, гэнэдэгдэх

    “...Төрийн хэрэг бол харын талын хэрэг болохоор хар талын хүмүүсийг намд олноор оруулах нь зүйтэй билээ” гээд үгээ таслахад араараа тавиулсан лам нар юм ярих гэж зэрэг, зэрэг өндөлзөв (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).

  • арагшаа суух — ажлаас хойш суух, хойргошихАрагшаа суух хүн шүү (Ж.Бямба, Үнэний хорвоо).

  • Ажил хийж эр болдог

  • Ар давж хүлэг болдог

  • Алдард гарсан юм

  • Ар өмнөө нэмээстэй

  • Аман дээрээ “аа” гэж

  • Ар хойноо “түй” гэх

  • Аман дээрээ сайн

  • Ар дээрээ дайн

  • Ар араа гарвал

  • Арга ухаан сурна

  • Ар биедээ шөрмөс чангатай

  • Өвөр биедээ мэх ихтэй

  • Ар нүцгэн

  • Ал зайдан

  • Ар өвөр нь танигдахгүй

  • Алаг эрээн нь мэдэгдэхгүй

  • Ар өврийгөө элээж

  • Алган дээрх будаагаа өгч өсгөсөн хойно ялгаагүй

  • Арван сар гэдсэндээ эс тээвч

  • Ангир шар уургаа эс хөхүүлэвч

  • Арван дээрх будаагаа өгч өсгөсөн хойно ялгаагүй

  • Ас өсгий татна гээд

  • Ар дэгээд нь автаж

  • Алтан аяганд иднэ гээд

  • Амандаа шороо үмхэх

Зүйр цэцэн үг

  • Ард нь гарч алга тосох

  • Урд нь гарч уруул унжийлгах

Хоршоо үг

  • ар өвөр — юмны өмнө, хойд тал

Товчилсон үг

  • АААТУГ — Ардын Армийн Ар Талыг Удирдах Газар

  • ААТУБ — Армийн Ар Талын Удирдах Байр

  • ААТУГ — Армийн Ар Талын Удирдах Газар

  • АТГ — Ар Талын Газар

  • АТУБ — Ар Талыг Удирдах Байр

  • АТУГ — Ар Талыг Удирдах Газар

  • АТУЕГ — Ар Талыг Удирдах Ерөнхий Газар

  • ЗАТО — Захирагчийн Ар Талын Орлогч

  • ЗХАТУГ — Зэвсэгт Хүчний Ар Талыг Удирдах Газар

  • МАААТУГ — Монгол Ардын Армийн Ар Талыг Удирдах Газар

  • МАЦАТГ — Монголын Ардын Цэргийн Ар Талын Газар

Үгийн гарал

# From Proto-Mongolic *aru (“back”). # Apparently similar to Proto-Turkic *arka (“back”), Proto-Tungusic *arke, *arkān ("back"). Compare Turkish arka and Even аркан (arkan).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.