Үндсэн хэсэг рүү шилжих

дарь

нэр үг/tɛr/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠳᠠᠷᠢ

Тайлбар

Iнэр үг
  1. 1.
    Галт зэвсгийн цэнэг хийдэг, асах тэсрэх бодос
  2. 2.
    Чулуу гагнах, төмөр хатаах, шилээр юм цутгах зэрэг дархны ажилд хэрэглэхээр гар аргаар гаргаж авсан нэгэн зүйл бодос.
IIнэр үг
  1. 1.
    дарь эх шашин. (а.бурхны шашны нэгэн эмэгтэй бурхны нэр

Ойролцоо үг

Англи утга

  • нэр үгgunpowder

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийндарь
Харьяалахын тийндарийнW
Заахын тийндарийгW
Өгөх орших тийндарьдW
Гарахын тийндариасW
Үйлдэхийн тийндариарW
Хамтрахын тийндарьтайW
Чиглэхийн тийндарь руу
Олон тоодариудW

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • дарь умш — дарины мөхөл

  • дарь умшлах — дарийг нухаж жижиг мөхлөг болгох

  • дарь үсэргэх — дарь шатаах

  • дарины сав — дарийг норгохгүй хадгалах, агуулан авч явах сав; дарины хот

  • дарины хот — булигаар, арьс, илэг, эвэр зэргээр хийсэн, бууны дарийг агуулах сав

  • савтай дарь — тусгай саванд хадгалсан дарь

  • сумны дарь — сумны хонгионд буй тэслэх дарь

  • чүдэнзний дарь — чүдэнзийг авалцуулан шатаах дарь

  • ногоон дарь эх — энэ насны нүгэл хилэнцийг нимгэрүүлж, ажил үйлсийг арвижуулагч дарь эх

  • цагаан дарь эх — баруун мутраа сунган “Дээдийг өгөгч” намбаар амарлингуй тэргүүтэн дөрвөн үйлсийг хайрлахыг бэлгэдсэн, зүүн мутартаа удвал цэцгийг барьсан “Аврал өгөгч” байдлаар найман аюулыг гэтэлгэгч дарь эх

Хэлц үг

  • дарийн утаа үнэртэх — дайн байлдаанд оролцох

    Идэр насны цог жавхлан дарийн утаа үнэртэж үзээгүй (С.Эрдэнэ, Өгүүллэгүүд)

  • дарьтай торхон дээр суух — осолтой нөхцөлд байх

    Яг хэнд хандах, юуг хэлэх, юуг хэлэхгүй дарах энэ бүгд учир битүүлэг. Нэг л буруу алхам хийвэл хэрэг өөрөөр эргэх байлаа. Дарьтай торхон дээр сууж байгаа юм шиг л санагдаж байсан шүү.

  • Дарь элбэгтэй хүн

  • Долгион буудаж нааддаг

Хоршоо үг

  • дарь хүхэр — шатах, тэсрэх бодос

Үгийн гарал

From Classical Mongolian ᠳᠠᠷᠢ (dari), from Persian دارو (dâru, “medicine, gunpowder”), probably through Turkic judging by unrounding of the final -u. Although gunpowder was already known to the Mongols during the Middle Mongol period, this word is seemingly unattested until later. Compare East Yugur daari, Kalmyk дәр (där), Buryat дари (dari), Kazakh оқ-дәрі (oq-däri), Tuvan дары (darı).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.