зуух
Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй
Тайлбар
- 1.Дотор нь гал түлэхэд тохируулан хийсэн тусгай хэрэгсэл
- 1.Жижиг ам, судаг, жалгын нэр.
- 1.Аливаа амьтны шүд, амаар үмхэх, хазах
- 2.Шүд, уруулаа хавсран нийлүүлэх
- 3.Өрөлбө, хазуур зэрэг багажаар хавчих, чимхэх;
- 4.шилжсэн утгаХэмнэх
Англи утга
- үйл үгto bite (to hold in teeth, to attack with teeth); to clench (teeth, lips...); to grip, to clamp (with pliers or a similar tool); to be stingy, thrifty
- нэр үгhearth, oven, furnace
- үйл үгonly used in амь зуух (amʹ zuux, “to make a living”)
Үйл үгийн хувирал
| Үйлдэх нэр (-х) | зуух |
|---|---|
| Одоо ирээдүй цаг (-на) | зууна |
| Өнгөрсөн цаг (-лаа) | зуулаа |
| Өнгөрсөн цаг (-в) | зуув |
| Өнгөрсөн цаг (-жээ) | зуужээ |
| Үйлдсэн нэр (-сан) | зуусан |
| Хэвшсэн нэр (-даг) | зуудаг |
| Холбох нөхцөл (-ж) | зууж |
| Урьдчилах нөхцөл (-аад) | зуугаад |
| Болзох нөхцөл (-вал) | зуувал |
| Хүсэх (-маар) | зуумаар |
| Захирах (-аарай) | зуугаарай |
| Үгүйсгэх (-хгүй) | зуухгүй |
Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.
Нийлмэл үг
газар зуух — газар хөндийлөн ухаж хийсэн зуух, газарт суулгасан зуух
уурын зуух — ус буцалган уураар нь өрөө тасалгааг халаах зуух
цахилгаан зуух — цахилгаанаар халдаг зуух
нохой зуух — нохой хазах, нохой урах
чоно зуух — чоно хазаж урах
тамхи зуух — амандаа тамхи үмхэх
хөмхий зуух — а.доод уруулыг хазах; б.дургүйцэл илэрхийлэх, өш өвөрлөх
хэлээ хөндлөн зуух — а.Биеэ барьж ярихгүй байх; б.согтох
шазуур зуух — а.араагаа чанга хазаж, зуух; б.тэвчих; в.шилж. өшөө өвөрлөн занах
хөрөө зуух — давирхай ихтэй нойтон мод хөрөөдөхөд хөрөөний ир зуугдаж даахгүй байх
амь зуух — ажил хөдөлмөр хийж, амиа тэжээх)
Хэлц үг
аяганы амсар зуух — унд хоол идэж уух
араандаа зуух — муу санах, хорсол өвөрлөх
зуух халаах — архидах
...зуух халаана гэдгийг Уртнасан нэгэн хөлчүүгээс анх сонссон ажээ. Уртнасан хоолныхоо хүрэн шүүгээнээс лонхтой архи гаргаж “Аавын юм аав загнах болов уу” гэснээ бөглөөг нь под хийтэл үсэргэв (Д.Дамбаринцэн, Нандин чанар).
↑ амь зуух
↑ аяганы амсар зуух
↑ араандаа зуух
↑ зажуур зуух
↑ хөмхий зуух
↑ хэлээ хөндлөн зуух
↑ шазуур зуух
↑ шүд зуух
↑ түүшээ зуух
↑ явсан нохой яс зуух
Зуух залгаа айлаас гал бүү гуй
Зусаал залгаа газраас бэр бүү гуй
Зүйр цэцэн үг
Зуу насалж
Зуухандаа бүдрэх
Явсан нохой яс зуух
(зүгээр суулгүй явж
Юм бүтээсэн хүн сайн сайхан амьдарна); #Өрөлбө
Хазуур зэрэг багажаар хавчих
Цатгаж идвэл нэг хоног
Хоршоо үг
гал зуух — а.хоол унд бэлтгэх газар; б.гал тогоо
Үгийн гарал
Proto-Mongolic *jaxu-, compare Buryat зууха (zuuxa), Dongxiang zhao.
Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.