идэш

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
Хүн, амьтны хоол болгон идэх юм
2.
Өвөл, хаврын улиралд хүнсэнд хэрэглэхээр өвлийн эхэн сард төхөөрөх мал мах
3.
шилжсэн утгаӨвөл, хавар хэрэглэхээр тарьж бэлтгэсэн ногоо, жимс
4.
шилжсэн утгаДаалуу, хөлөгт тоглоом зэрэгт алдах, авах хувь юм

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	идэш
Харьяалахын тийн	идэшний
Заахын тийн	идшийг
Өгөх орших тийн	—
Гарахын тийн	идэшнээс
Үйлдэхийн тийн	идшээр
Хамтрахын тийн	идэштэй
Чиглэхийн тийн	идэш рүү
Олон тоо	идэшнүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

идэш болох — а.хоол тэжээл болох; б.шилж. бусдын эрхшээлд орох
махан идэш — махан хоол
идэш уушны дэлгүүр — хүнсний дэлгүүр
идэш авах — а.идэшний мал авах; б.хоол идэх
идэш гаргах — идшинд мал төхөөрөх
идэш төхөөрөх — идэш хийх, идэшний мал гаргах
идэш хийх — идэш бэлтгах, гаргах
шилж. золиос — Бусдын -
идэш алдах — шатрын хүүг эсрэг талд сул өгөх
идэш идэх — тоглоход эсрэг талаас хувь хожих
идэш өгөх — зориудаар идүүлэх
идэш багатай буу — дарь бага орох буу
бууны идэш бэлтгэх — бууны бортогонд дарь хийх
хахууль идэш — авлига
идэш ихтэй — ир сайтай
идэш харуул — даацтай харуул

Хэлц үг

идэш авах — бусдыг хяхан мөлжих, хээл хахууль авах
идэш болох — өрөөл бусдад завшуулах
сумны идэш — дайнд үрэгдэх этгээд
Идэш муу жилийн гай
Эм муу насны гай
Эм муу бол насны гай
Идэш муу бол жилийн гай
Эсгий хийхэд шуурга хэрэггүй
Идэш хийхэд нохой хэрэггүй

Зүйр цэцэн үг

Олон хүн эегүй бол
Оорцог хүний идэш

Хоршоо үг

идэш ууш — идэх уух юм
идэш тэжээл — мал, амьтны өвс бэлчээр, хоол тэжээл
идэш хоол — хүнс тэжээлийн зүйл
олз идэш — үнэ өртөггүй олдсон хүнс, эдийн зүйл

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.