нүүрс

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠨᠡᠭᠦᠷᠡᠰᠦ

Тайлбар

нэр үг

1.
Эрдсийн хольц агуулсан ургамлын гарал үүсэлтэй, хатуу шатамхай, тунамал чулуу, түлшинд хэрэглэнэ
2.
Химийн нэгдэл дэх нүүрстөрөгчийн товчлол.

Англи утга

нэр үгcoal

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	нүүрс
Харьяалахын тийн	нүүрсний
Заахын тийн	нүүрсийг
Өгөх орших тийн	нүүрсэнд
Гарахын тийн	нүүрснээс
Үйлдэхийн тийн	нүүрсээр
Хамтрахын тийн	нүүрстэй
Чиглэхийн тийн	нүүрс рүү
Олон тоо	нүүрснүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

хүрэн нүүрс — ялзмагт нүүрсний бага зэрэглэлтэй хүрэн бараан, хүрэн өнгөтэй, хатуу шатамхай, тунамал чулуу
чулуун нүүрс — газраас малтан гаргах шимийн гаралтай шатах хатуу биет эрдэс
модны нүүрс — мод шатахад үүсэх шатах хатуу зүйл
хусны нүүрс — хус модыг дутуу шатаан түлш болгосон нь
нүүрс малтах — хар өнгөтэй хатуу эрдэсийг газрын гүнээс ухан гаргах
нүүрсний уурхай — чулуун нүүрс гаргах орд
нүүрсний хог — а.дутуу шатаасан хатуу түлшний хог; б.газрын гүнээс малтаж гаргасан эрдэсийн хог

Хэлц үг

Алт арчих тутам өнгө ордог
Нүүрс зүлгэх тутам харладаг
Нүүрс барьдаг хүн нүүрээ хөөдөх нь зөв
Нөхөр муутай хүн нүхэнд унах нь зөв
Нүүрс муутын хад их
Ноос муутын хагд их
Нүүрс хар боловч төмрийг хайлуулна
Нэхий ширүүн боловч хүйтнийг халхална

Зүйр цэцэн үг

Нүүрс хар боловч төмрийг хайлуулна
Нэхий ширүүн боловч хүйтнийг халаана
Нүүрсийг угаах тутам харлана
Алтыг шатаах тутам шарлана

Хоршоо үг

үнс нүүрс — шатаж дууссан зүйлээс үлдсэн юм
түлээ нүүрс — түлшний зүйл

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *nexürsün, compare Buryat нүүрһэн (nüürhen), Kalmyk нүүрсн (nüürsn).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.