Үндсэн хэсэг рүү шилжих

орчлон

нэр үг/ˈɔr̥t͡ɕʰɮɔŋ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    Дэлхийн бөмбөрцөг хийгээд бусад одон цогцыг багтаасан хязгааргүй огторгуй;
  2. 2.
    Орон цагийн хувьд хязгааргүй хэлбэрээр төгсөлгүй оршин буй материаллаг бүх ертөнц, алив бодос ба тэдгээрийн орших хэлбэрийн ерөнхийлөл

Англи утга

  • нэр үгuniverse

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнорчлон
Харьяалахын тийнорчлонгийнW
Заахын тийнорчлонгW
Өгөх орших тийнорчлондW
Гарахын тийнорчлонгоосW
Үйлдэхийн тийнорчлонгоорW
Хамтрахын тийнорчлонтойW
Чиглэхийн тийнорчлон руу
Олон тооорчлонгуудW

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • орчлонгоос одох — нас барах

Хэлц үг

  • орчлонгийн мөнх бусыг үзүүлэх — орч­лонгоос одох

  • орчлонгийн тоос хөдөлгөх — амьд явах

  • ~Орчлонгийн тоос хөдөлгөж яваа

  • Олон аавын хүүхдэд

  • Өөр өөрийн хэрээр олз гарз хоёр

  • Өдөр шөнө шиг ээлжилж байдаг юм

  • (Р.Чойном, Гарз)

  • орчлонгийн улаан тоос — хорвоо ертөнцийн хэрэг явдал

    Орчлонгийн улаан тоосноос ангижран бясалгал хийвэл үнэний мөр олж болно (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

  • орчлонгоос одох/салах/халих — үхэх, насан эцэс болох

    Ринчен багш нүдэндээ нулимстай, зүрхэндээ төмөртэйгээр энэ орчлонгоос салж явлаа (А.Сундуй, Хожигдсон захидал).

    Энэ яриа чухамдаа таван жилийн өмнө хүний төлөө орчлонгоос хальсан Догоо авгайн тухай нэг нь дурсан санаж, нөгөө нь батлан өгүүлсэн яриа байлаа (С.Дашдооров, Өндөр эжий).

    Гурван түмэн цэргийнхээ ялалтын уухайгаар Даланбалжуудад чамайг шахан сандаргаж явсан домогт тэр Жамух өнөөдөр хаан анд чиний төлөө орчлонгоос халихаар шийджээ (Д.Намсрай, Жамухын өчил).

  • орчлонд хонжигдох — тухайн нийгмийн ёс цааз, эрх сүрд автаж, зовлон амсах

    Орчлонд хонжигдсон биднийг өр өвдөх та нар, юутай сайхан сэтгэлтэй улс билээ. Төвөг чирэгдэл татав гэж эс бодвол тань, би нүүх дуртай байна (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

  • ↑ нарт орчлонгийн ус уух цаг

  • Одтой тэнгэрээр хөнжил хийж

  • Орчлон дэлхийгээр дэвсгэр хийх

  • Олбог дарж гэр сахиснаас

  • Орчлон хэсэж оймс элээ

  • Омогтой хэлтэй өвгөн

  • Орчлон тойрдог

  • Оронгүй оргодол

  • Орчлон тойрсон бадарч биш

  • Орчлон байгаагүй бол

  • Үйл үүл хаанаас гарах вэ?

  • Орчлон гэдэг чинь

  • Оосор бүчгүй

  • Орчлон нараар гэгээрдэг

  • Хүн эрдмээр гэгээрдэг

  • Орчлон орой болгон жороо

  • Од шөнө болгон жиргээ

Зүйр цэцэн үг

  • Олонд зэмлэгдэж

  • Орчлонд жигшигдэх

  • Орчлон нараар гийдэг

  • Хүн эрдмээр гийдэг

Хоршоо үг

  • орчлон хорвоо — бидний амьдарч буй дэлхий ертөнц

  • орчлон дэлхий — дэлхийн бөмбөрцөг дээрх газар нутаг, ертөнц

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.