түүш

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

Iнэр үг

1.
биезүй. Дээд, доод эрүүнд шүд суух хонхорхой
2.
Түүшүү.

IIIнэр үг

1.
түүш түүш аялга. (ингэ хөөслөхөд уянгалуулан хэлэх үг).

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	түүш
Харьяалахын тийн	түүшийн
Заахын тийн	түүшийг
Өгөх орших тийн	түүшид
Гарахын тийн	түүшээс
Үйлдэхийн тийн	түүшээр
Хамтрахын тийн	түүштэй
Чиглэхийн тийн	түүш рүү
Олон тоо	түүшүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

түүш авах — түүшийг нь алгадах
түүшингийн ирмэг — эрүүний шүд суух хонхорхойн ирмэг
түүшийн үрэвсэл — шүдний түүшийн хонхрын үрэвсэл
түүш болох — харуй бүрий болох

Хэлц үг

түүш хатуу — үнэнээ хэлдэггүй, үг зуумхай
түүшээ зуух — занах
Чамайг дийлэхгүй юм бол нэг бригадыг яаж удирдана гэж асран нүдээ эрээлгэж, түүш зуун ханцуйгаа шамалсаар... (М.Асар, Гуа боловсрох үед).
түүшийг нь авах — хацрыг нь алгадах
Өөрөө гар хөдөлгөхгүй шүү, Жаргалаар зөөлгөнө. Бушуу зөөхгүй бол түүшийг нь авна (Лү Сиюн, А-гийн жинхэнэ намтар).
түүшийг нь зууруулах — хэлэх үггүй болгож, үг яриагүй болгох
Бүр тийм болох юм аа, дайсны хорхойлдог бүгдийг бид эсэргүүцнэ. Байлдах анги гаргаж болохгүй гэж хамар Лодон ганц үгээр хамаг залуусын түүшийг зууруулж тавьжээ (Батмөнх, Хамар Лодон).
Түрүү дуугарсан хөхөөний
Түүш нь хага хөлдөнө

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.