Үндсэн хэсэг рүү шилжих

хил

нэр үг/xiɮ/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠬᠢᠯᠢ

Тайлбар

Iнэр үг
  1. 1.
    Хөвөө хязгаар;
  2. 2.
    Улс орон, нутаг, газар орны хоорондын зааг
IIнэр үг
  1. 1.
    Хуур, хийл, ятгалиг мэт хөгжмийн зэмсгийн чавхдасыг хөрөөдөн эгшиглүүлэх нумын нэр.
IIIнэр үг
  1. 1.
    Зан, ааш, ааль, хилэн
нэр үг
  1. 1.
    хил хязгаарын эртний хэллэг

Ойролцоо үг

Англи утга

  • нэр үгborder, edge, margin
  • нэр үгmusical bow
  • нэр үгtemperament, behavior, morals

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнхил
Харьяалахын тийнхилийн
Заахын тийнхилийг
Өгөх орших тийнхилд
Гарахын тийнхилээс
Үйлдэхийн тийнхилээр
Хамтрахын тийнхилтэй
Чиглэхийн тийнхил лүү
Олон тоохилүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • хил давах — улс орны хооронд заагласан шугамын нэвтрэх гарах

  • хил зааглалт — хил тогтоолтын бичиг баримтад тулгуурлан хилийн дагуу тэмдэг тавих аргаар улсын хилийн шугамыг газар дээр нь тодорхойлох

  • хил залгах — нутгийн зах хязгаар уулзах

  • хил нийлэх — хил залгах

  • хил нэвтрэх — хязгаар давах

  • хил тогтоох — хил залгадаг хоёр улсын засгийн газраас эрх олгон томилсон тусгай комиссоос гэрээнд заасан газрын зурагт тусгаж, улмаар гэрээгээр бэхжүүлэн бататгасан хоёр улсын хоорондын улсын хилийн тодорхой байршил, үндэслэлийг тодорхойлох үйл ажиллагаа

  • хил хамгаалагч — хил сэргийлэх үүрэг бүхий хүн

  • хилийн боомт — гадаадаас орж ирэх, гадагшаа гарах хүн болон барааны баримт, бусад зүйлийг шалган нэвтрүүлэх газар

  • хилийн будлиан — хил хязгаар зөрчсөний улмаас гарсан будлиан

  • хилийн журам — улсын хилийн бүсэд нэвтрэх, түр хугацаагаар байх, аж төрөх, шилжин явах, ажил үйлдвэрлэл эрхлэх бусад үйл ажиллагаагаар тодорхойлсон дүрэм журам

  • хилийн овоо — хилийн тэмдэг овоо

  • хилийн халхлалт — дайсны хил орчмын нутаг дэвсгэрийн газар, далай тэнгис, агаараас хийсэн цохилтыг няцаах буюу хүчийг сулруулж өөрийн цэргийг дэлгэн байрлуулах, байлдаан хийхэд ашигтай нөхцөл буй болгох, тайван болон дайны цагт дайсны тагнуул, хорлон сүйтгэх тагнуулын бүлэг, тусгай томилолтын хүч, хил нэвтрэх оролдлогыг илрүүлж таслан зогсоох талаар хилийн цэрэг, хилийн ойролцоох цэргийн анги, салбарын хүчээр хэрэгжүүлдэг арга хэмжээ

  • хилийн харуул — хил хязгаарыг сэргийлэн суулгасан цэрэг

  • хилийн цамхаг — алсыг харах, хянах зорилгоор хил орчимд босгосон өндөрлөг байгууламж

  • хилийн чанд — хилийн шугамны цаана

  • хилийн шугам — хил залгадаг хоёр улсын засгийн газраас зөвшөөрч хил тогтоосон тухай албан ёсны газрын зураг, бусад бичиг баримтыг үндэслэн тэгш эрх бүхий комиссоос тус улсын хил мөн болохыг тодорхойлж тусгайлан онцлон үзэх тэмдэг босгож холбосон шугам

  • агаарын хил — агаараар зааглагдсан хэсэг

  • торгон хил — хилийн зааг

  • улсын хил — улс орны хоорондох газар нутгийн зааг

  • хилийн дээс алхах — гадаадад явах

Хэлц үг

  • хилийн дээс — хилийн торгон зааг

Хоршоо үг

  • хил хайч — нутаг орны зах сэжүүр, улс орны зах хязгаар

  • хил хязгаар — улс орны зах хязгаар хэсэг

  • хил ааш — зан байдал

  • хил зан — ааш авир

Товчилсон үг

  • УХХ — Улсын Хил Хамгаалалт

  • ХХГ — Хил Хамгаалах Газар

  • ХХЕГ — Хил Хамгаалах Ерөнхий Газар

Үгийн гарал

Compare Buryat хилэ (xile).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.