Үндсэн хэсэг рүү шилжих

хими

нэр үг/xiːm/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    шуБодосын дотоод бүтэц бүрэлдэхүүн, чанарын өөрчлөлтийн зүй тогтоол хийгээд түүний задрал, хувирал, түүнчлэн чанарын өөрчлөлтийн эцэст үүсэх шинэ бодос тогтох зүй тогтоолыг судлах, байгалийн шинжлэлийн үндсэн шинжлэх ухаан

Ойролцоо үг

Англи утга

  • нэр үгchemistry

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнхими
Харьяалахын тийнхимийн
Заахын тийнхимийг
Өгөх орших тийнхимид
Гарахын тийн—
Үйлдэхийн тийн—
Хамтрахын тийнхимитэй
Чиглэхийн тийнхими рүү
Олон тоо—

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • химийн зэвсэг — хордуулагч бодос тэдгээрийг хэрэглэхээр хордуулагч бодосоор цэнэглэсэн пуужин, сум, мина, бөмбөг гэх мэт хэрэгсэл

  • химийн мяндас — байгалийн болон нийлэг полимерийг химийн аргаар боловсруулж гаргадаг мяндаслаг эд

  • химийн технологи — үйлдвэрийн болон хагас үйлдвэрийн хэмжээнд эрдэс, шим түүхий эдийг зөв зохистой боловсруулах химийн арга хэрэгсэл

  • химийн тэгшитгэл — химийн тэмдэг томъёоны тусламжтайгаар химийн урвалыг илэрхийлэх

  • химийн ухаан — хувилахуйн ухаан

  • химийн удаашруулагч — химийн урвалын хурдыг удаашруулах чанартай бодос

  • химийн урвал — химийн ямар нэг бодос найрлага, бүтцээрээ ялгаатай өөр бодост хувирах үзэгдэл

  • химийн урвалж — лабораторийн химийн задлан шинжилгээ болон эрдэм шинжилгээ сорилт туршилтын ажилд зориулан хэрэглэдэг бодосууд

  • химийн томьёо — бодосын бүтэц бүрэлдэхүүнийг үсэг, тоо шифрээр илэрхийлсэн тэмдэглэгээ

  • органик бус хими — химийн махбодын чанар, тэдгээрийн хувирал нэгдлийг судлах ухаан

  • органик хими — нүүрс төрөгчийн нэгдэл хийгээд бусад энгийн нэгдлийг судлах ухаан

Товчилсон үг

  • ХХТХ — Хими, Хими-Технологийн Хүрээлэн

  • ХЦ — Хими Цэвэрлэгээ

  • ХЦУК — Хими Цэвэрлэгээ, Угаалгын Комбинат

  • ШУАХХТХ — Шинжлэх Ухааны Академийн Хими, Хими-Технологийн Хүрээлэн

Үгийн гарал

Borrowed from Russian химия (ximija).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.