Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

хээр

нэр үгтэмдэг нэр/xeːr/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠬᠡᠭᠡᠷ᠎ᠡ

Тайлбар

Iнэр үг
  1. 1.
    Айл амьтангүй, алс хөдөө газар
  2. 2.
    Хүний гар дээр бойжоогүй, зэрлэг
IIтэмдэг нэр
  1. 1.
    Зээрдээс нэлээн харавтар, дэл сүүл нь бараан адууны зүсэм

Англи утга

  • нэр үгwilderness, wasteland; steppe, field
  • тэмдэг нэрbay, chestnut (of animals)

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнхээр
Харьяалахын тийнхээрийн
Заахын тийнхээрийг
Өгөх орших тийнхээрт
Гарахын тийнхээрээс
Үйлдэхийн тийнхээрээр
Хамтрахын тийнхээртэй
Чиглэхийн тийнхээр лүү
Олон тоохээрүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • хээр хонох — а.эзгүй газар хонох; б.шилж. хэлсэн, хүссэн зүйл хөсөрдөх, бүтэхгүй болох

  • хээрийн бүс — хээр талын бүс

  • хээрийн задгай гал — хөдөө хээрийн ил гал

  • хээрийн дүрэм — байлдах, дайтах арга ажиллагаанд хэрэглэх дүрэм

  • хээрийн их буу — явуул цэргийн хамт авч явах их буу

  • хээрийн сургуулилалт — хээр хөдөөгөөр аялан явж, цэрэг дайны мэдлэг эзэмших ажиллагаа

  • хээрийн сургууль — цэрэг дарга нарыг дайны арга ажиллагаанд биечлэн сургах нэг төрлийн хичээл

  • хээрийн цай — а.хөдөө хээр чанасан цай; б.урга. цэцгийн өнгө улбар шар, иш өндөр, навч хөх бөгөөд нарийн, навчийг жигнэж эгшээн цай буцалгаж ууна

  • хээрийн шинжилгээний анги — хөдөө орон нутагт жуулчлан явах шинжилгээний анги

  • хээрийн алим — урга. - хөрөөн шүд бүхий өндгөн хэлбэрт навчтай, цагаан цэцэг бүхий шаравтар ногоон жимстэй тураг мод, түүний жимс

  • дотроо ялгал олон

Хэлц үг

  • хээр хонож, хэц дэрлэх — тэнэж явах, гэр орны бараа харахгүй байх

    Хээр хонож, хэц дэрлэсэн нь өдрөөр биш, сараар ч биш, бүр жилээр тооцогдох ёстой болсон тул тэр сайхан хүний уг нь цагаан шаргал царай итгэгдэхэд бэрхээр хар болсон аж (Д.Маам, Өндөр Сүхээ гуай).

  • хээрийн нохойн ам боох — хайчны ам боож хөдөө хоносон мал сүргийг чононоос сэргийлэх гэсэн хуучны заншилХээрийн нохойн ам боох гэж хайчиндаа чулуу зуулгаж тэмээний унгасан утсаар боосон билээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

  • хээрийн нохойн олз болгох — хээр хаях, эзгүй орхихЯаж хээрийн нохойн олз болгож хээр хаях билээ гэж ер орхиод явах сэтгэл төвдсөнгүй” гэхэд “За одоо бүр ирсэн биз дээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).

  • Гэрт төрсөн бие

  • Хээр хэвтэх яс

  • Нуух үгийг гэртээ битгий хэл

  • Хээр явахдаа мориндоо битгий итгэ

  • Хэзээ ч асгах цус нэг

  • Хээр хэвтэх яс нэг

  • Хэн хэнийгээ хэлсэнгүй

  • Хээр морио гуядалгаангүй

  • Хэнийг нь ч хэн гэдэггүй

  • Хээр алгийг нь ч алаг гэдэггүй

  • Хэрсүү хүний үгэнд орвол

  • Хээр хонохгүй

  • Хэрсүүг дагавал

  • Хээл иддэгээс ноён хэцүү

  • Хээр гүйдгээс чоно хэцүү

  • Хээр алгаас шийр алаг

  • Хэлтэн гүүнээс шувтан унага

  • Хээр алгаас шийр цагаан

  • Хээр хонохоос айвал эртэлж бай

  • Хэрэгт орохоос айвал хэрсүүлж бай

Зүйр цэцэн үг

  • Хээрийн хүнд хээгүй

  • Хэрзгэр ясанд махгүй

  • Хээрийн гахайгаар тэнгэр тахих

  • Зээрийн сүүлээр онгод тахих

  • Эх нь хээр алаг бол

  • Хүү нь шийр алаг

Хоршоо үг

  • хээр гадаа — эзгүй газар, хөдөө

  • хээр тал — тэгш уудам газар

  • хээр хөдөө — эзгүй газар

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *kexer, compare East Yugur kiire and Evenki кэвэр (kəwər, “meadow, steppe, tundra”), a Mongolic loan.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.