хяруу

нэр үг/ˈxʲarʊː/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
Газарт унасан шүүдрийн, хүйтэнд царцсан цан

Ойролцоо үг

цан

Англи утга

нэр үгfrost; hoar frost; rime

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	хяруу
Харьяалахын тийн	хярууны
Заахын тийн	хярууг
Өгөх орших тийн	хярууд
Гарахын тийн	хяруунаас
Үйлдэхийн тийн	хяруугаар
Хамтрахын тийн	хяруутай
Чиглэхийн тийн	хяруу руу
Олон тоо	хяруунууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

хяруу буух — агаар доторх чийг шөнийн жихүүнд царцаж, жижиг талст болон газар дээр цайран бүрхэх
хяруу унах — а.хяруу буух; б.зурхай. хорин дөрвөн улирлын нэг болох намрын сүүл сарын эцэс
өлөн хяруу — үдэш унаж, өглөө нар мандмагц хатдаг хяруу

Хэлц үг

үсэнд хяруу унах — нас ахиж, бууралтаж эхлэх
хяруу даахгүй өвс, хамаглахыг даахгүй хомоол — эрх танхи, давтагдаагүй хатууждаггүй
Хувийн өшөө, хилс гүжирт буун өгч гомдон гутардаг хүнийг би ер хяруу даахгүй өвс, хамаглахыг даахгүй хомоолоор үздэг (Т.Өргөн, Аль үрийг нь цацах вэ).
↑ үсэнд хяруу унах
↑ цасан дээр хяруу нэмэх
Хүйтэн салхи салхилбал
Хяруу унахын тэмдэг
Хяруу даахгүй өвс
Хамаглахыг даахгүй хомоол
Хяруу үзсэн бялзуухай нам жим
Хяруу үзсэн бялзуухай
Орох газар олохгүй

Хоршоо үг

цан хяруу — хүйтэнд царцсан цас мэт уур ус, шүүдэр

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *kiraxu (“frost”). Perhaps related to Proto-Turkic *kïragu (“frost”). Compare Turkish kırağı (“frost, hoar frost”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.