шатар

нэр үг/ʃatʰər/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠰᠢᠲᠠᠷ᠎ᠠ

Тайлбар

нэр үг

1.
тоглоомБүгд арван зургаан дүрсийн хос юмыг, хоёр хүн тусгай хөлөгт жагсаан өрж талцан наадах тоглоом

Англи утга

нэр үгchess

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	шатар
Харьяалахын тийн	шатрын
Заахын тийн	шатрыг
Өгөх орших тийн	шатард
Гарахын тийн	шатраас
Үйлдэхийн тийн	шатраар
Хамтрахын тийн	шатартай
Чиглэхийн тийн	шатар луу
Олон тоо	шатрууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

шатар нүүх — шатар тоглох
шатар өрөх — шатраа хөлөг дээр байрлуулах
шатар тавих — шатар тоглох
шатрын аварга — шатар тоглоход түрүүлсэн хүн
дэлхийн шатрын аварга — дэлхийн шатрын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсэн шатарчин
шатрын хүү — шатрын хамгийн бага дүрс
шатрын ноён — шатрын ноён бүхий их дүрс
шатрын хөлөг — шатар наадах тусгай талбар
монгол шатар — монгол хийцийн, монгол урчуудын бүтээсэн шатар

Хэлц үг

Шатар наадам шалаатай
Матар аяга халуухан

Хоршоо үг

шатар даам — дөрвөлжин хөлөг дээр, цагаан хараар тэмцэн тоглох дүрэм адилгүй хөлөгт тоглоом

Үгийн гарал

From Early Classical Persian چَتْرَنْگ (čatrang, “shatranj”), from Middle Persian [script needed] (ctlng /⁠čatrang⁠/), from Sanskrit चतुरङ्ग (caturaṅga). Cognate with Kalmyk шатр (şatr), found as early as Middle Mongol as شطرنجين (šaṭranjin, genitive singular).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.