үхэх
Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй
Тайлбар
- 1.Амьд биеийн амь тасрах, амьгүй болох
- 2.Ургамал ус, чийгээр дутаж гандаж хатах
Ойролцоо үг
Англи утга
- үйл үгto die, perish
Үйл үгийн хувирал
| Үйлдэх нэр (-х) | үхэх |
|---|---|
| Одоо ирээдүй цаг (-на) | үхнэ |
| Өнгөрсөн цаг (-лаа) | үхлээ |
| Өнгөрсөн цаг (-в) | үхэв |
| Өнгөрсөн цаг (-жээ) | үхжээ |
| Үйлдсэн нэр (-сан) | үхсэн |
| Хэвшсэн нэр (-даг) | үхдэг |
| Холбох нөхцөл (-ж) | үхэж |
| Урьдчилах нөхцөл (-аад) | үхээд |
| Болзох нөхцөл (-вал) | үхвэл |
| Хүсэх (-маар) | үхмээр |
| Захирах (-аарай) | үхээрэй |
| Үгүйсгэх (-хгүй) | үхэхгүй |
Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.
Нийлмэл үг
баатарлагаар үхэх — ямар нэг үйл хэргийн төлөө эрэлхэг зоригтойгоор амь насаа алдах
боож үхэх — өөрийгөө боомилон алах
зуурдаар үхэх — өвчний улмаас үхэх, цаг бусаар үхэх
өлсөж үхэх — өлссөнөөс болж амиа алдах
үхсэн амьдын хооронд — а.ухаангүй байх; б.сулбайх, унжийх, ядрах; в.дорой үхээнц байх; г.айснаас болж яахаа мэдэхээ болих
үхсэн газар — а.ургамал ургахгүй болсон газар; б.ус чийггүй газар
Хэлц үг
төрийн төлөө оготно боож үхнэ — хүч хүрэхгүй зүйлд санаархах
зүрх үхэх — шантрах, бэрхшээх, халирах
мэх үхэх — арга барагдах
уйдаж үхэх шахах — маш их уйдах
үхэхээс бусдыг үзэх — а.хашир, догь болсон; б.маш их зовлон үзэх
үхэхдээ үхэр буу тавих — а.гар татах; б.эцсийн аргаа хэрэглэх
үхсэн чавганцаас унгас гуйх — үл бүтэх юм бодож, санах
үнээ үхэхдээ сүү орох — бүтэхгүй зүйлд санаархах
үхсэн буурын толгойноос амьд ат айх — нэр сүрнээс нь айх, гэрэвших
Үхсэн буурын толгойноос амьд ат айна гэдэг биз! Одоо ч гэсэн би шалдан бандиас илүү байх ёстой хэмээн бодох учир сүртэй харагдахыг хичээж суув (Ш.Ванчаарай, Хар нүдэн Гульнар).
Үхсэн буурын толгойноос амьд ат айна гэгчээр Өлзийн гадна очоод нөгөө гал шиг зориг нь эгшин зуур арчсан толь шиг алга болов (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
үхээд босох — үхэх шахаад сэхэх
Өвөөгийн ханиад хатгаа болон хүндэрч, үхээд боссон шүү.
↑ зүрх үхэх
↑ мэх үхэх
Алах хүнээс амыг ав
Үхэх хүний үгийг сонс
Өдөр сар өнгөрч л байдаг
Үхэх цаг ойртож л байдаг
Өтлөх цагт өгөх гурван эрдэнэ
Үхэх цагт лам гурван эрдэнэ
Уйлах болбол нүдтэй нүдгүй ч уйлдаг
Үхэх болбол юмтай юмгүй ч үхдэг
Үгүйрэх — өвөл хавар хоёр
Үхэх — өдөр шөнө хоёр
Үүлэн чөлөөний нар хурц
Үхэх хүний нүд хурц
Үхэх илжиг чонын зүгээ
Үхэх туулай шорон зүгээ
Үхэх илжиг
Чонын ам өөд
Үхэх нь үхэр өдөр
Гаргах нь гахай өдөр
Үхэх өвчинд эмч талаар
Үхэхгүй өвчинд эрлэг талаар
Үхэх өвчнийг эмч бөгсөө хавч
Үхэхгүй өвчнийг эрлэг бөгсөө хавч
Үхэх тахиа бөгс бөгсөө туяна
Үхэх хулгана муурын сүүлээр наадна
Үхэх хүн нөхөрсөг
Үгээгүй хүн талархаг
Үхэх хүн сайн эмчээс уйдна
Үгүйрэх хүн сайн нохойноос уйдна
- … болон өөр 18
Зүйр цэцэн үг
Үхнэ гэсээр үхрийн мах барах
Явна гэсээр ямааны мах барах
Үхэвч амь нэг
Өргөвч тоос нэг
Үхсэн буурын толгойноос амьд ат айх
Дааганаас унаж үхдэггүй
Даравгараас болж үхдэг
Үхэх завгүй
Үхтэл үр харам
Хоршоо үг
үхэх өтлөх — хөгшрөх, нас эцэслэх
үхэх сэхэх — а.өөдлөх уруудах; б.ялах ялагдах; в.амьдрах үхэх
үхэх мөхөх — үхэж үрэгдэж үгүй болох
үхэх төрөх — хүн, амьтан эхээс мэндлэх, нас барах
үхэх амьдрах — хүн, амьтны амьд явах, нас эцэслэх
Үгийн гарал
From *ükü-, compare Buryat үхэхэ (üxexe).
Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.