амьсгаа

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
Хүн, амьтан агаарыг уушгиар (зарим амьтанд өөр эрхтэн бий) сорж оруулж гаргах үйлдэл
2.
Амьсгалах үед уушгинаас гарах агаар
3.
Амьсгал.

Ойролцоо үг

амьсгал

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	амьсгаа
Харьяалахын тийн	амьсгааны
Заахын тийн	амьсгааг
Өгөх орших тийн	амьсгаад
Гарахын тийн	амьсгаанаас
Үйлдэхийн тийн	амьсгаагаар
Хамтрахын тийн	амьсгаатай
Чиглэхийн тийн	амьсгаа руу
Олон тоо	амьсгаанууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

амьсгаа авах — а.хийг дотогш татах; б.шилж. түр зуур амарч сэгхийх
амьсгаа бачуурах — амьсгаа цухалдах
амьсгаа бүтэх — амьсгаа боогдох
амьсгаа давхцах — амьсгаадах
амьсгаа орох — а.амьсгаагүй байсан амьтан дахин амьсгаатай болох; б.их халуун байгаад сэрүүвтэр болох, хүйтэн байгаад дулаан болох
амьсгаа хураах — үхэх, нас барах
бүлээн амьсгаа — дөнгөж амьтай
уужуу амьсгаа — тайван амьсгаа
амьсгаа хүрэх — гадагш гарах хий юманд тулах

Хэлц үг

амьсгааны тоо гүйцэх — хоногийн тоо гүйцэх, үхэх
амьсгаа авах — түр зуур амарч сэргэх
Намрын их ажил дуусч чөлөөтэйхэн амьсгаа авахтай боллоо (Н.Базаррагчаа, Захидлаар зүйсэн тууж).
амьсгаа авахтай болох — тайвширч, сэтгэл чөлөөтэй болох
Ирсэн зочид явж дуусаад одоо л нэг амьсгаа авахтай болж байна шүү дээ.
Аж амьдралын улаан судсанд мөхлөг амь мянган лан
Амьсгаа олж төрсөн нутагт чимх шороо түмэн лан
Айсан хүнд аргал хөдөлнө
Амьсгаа дарахад өвс хөдөлнө

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.