баяр

нэр үг/pajr/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠪᠠᠶᠠᠷ

Тайлбар

нэр үг

1.
Сэтгэл ханамжтай, хөөрч баясах байдал, хөгжсөн сэтгэлийн хөдөлгөөн
2.
Бахдал, бэлгэшээл

Ойролцоо үг

найр хурим цэнгүүн үдэшлэг

Англи утга

нэр үгjoy, happiness; holiday, celebration; greetings, congratulations

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	баяр
Харьяалахын тийн	баярын
Заахын тийн	баярыг
Өгөх орших тийн	баярт
Гарахын тийн	баяраас
Үйлдэхийн тийн	баяраар
Хамтрахын тийн	баяртай
Чиглэхийн тийн	баяр луу
Олон тоо	баярууд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

улсын баяр — а.бүх нийтээрээ тэмдэглэх баяр; б.монголчуудын 07 сарын 11нд тэмдэглэдэг үндэсний баяр
эх үрсийн баяр — эх үрсийн наадам; эх үрсийн бахдал; хүүхдийн баяр
баярын нулимс — баярлан сэтгэл хөөрөх үед гарах нулимс
баярын хурал — ямарваа нэгэн тэмдэглэлт, түүхт ойн баярт зориулсан хурал
баярын магнай — хурдан морины уралдаанд түрүүлсэн морь

Хэлц үг

баярын магнай — түрүү магнай
Алс холын аян замаас амьд мэнд буцаж ирсэндээ баярын магнай тагнайлж барьц идээгээ өргөнөм (Б.Ринчен, Заан залуудай).
баярын нар нь гарах — баярлах, баярт учрал тохиолдох
Баярын нар нь гарсан хоёр хүүхэд дуу алдан угтаж очиход Эрдэнэ магнай дээрээс нь үнсэв (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
баярын совин татах — баярлах байдал мэдэгдэх, баярлах зөн совин мэдэгдэх
Бэлгэтэй сонин сайхан юмаар Ширчин чинь өнөөдөр чихийг минь баярлуулав. Даанч өглөөнөөс миний баярын совин татаж байсан билээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).
Баяр дээр баяр
Бамбай дээр шүхэр
Баяр хэтэрвэл уярал

Зүйр цэцэн үг

Баяр дээр
Бамбай дээр шүхэр

Хоршоо үг

баяр бахдал — хөөр бахдал
баяр баясгалан — баяр хөөр
баяр жаргал — хөөр жаргал
баяр зовнил — сэтгэлийн баяр хөөр, гуниг шаналал
баяр наадам — олон нийтээр цэнгэлдэн баясах нь
баяр талархал — баярлаж талархсан сэтгэл
баяр хөөр — инээд баясал
баяр ёслол — баярын арга хэмжээ

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *bayar (“joy”), equivalent to *baya + -р (-r). Possibly influenced by Proto-Common Turkic *badram (“merriment, feast”) which is otherwise unlikely to be related. Compare East Yugur biyar, Turkish bayram.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.