тайлбар

нэр үг/ˈtʰɛːɮpar̥/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

Тайлбар

нэр үг

1.
Утга агуулга, учир шалтгааныг дэлгэрүүлэн тайлж хэлсэн ба бичсэн зүйл
2.
Шалтаг
3.
Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн тогтолцоонд нийгэм, улс төрийн чухал үйл явдал, бичиг баримтыг тайлбарладаг задлан шинжилгээний нэгэн шуурхай төрөл.
4.
ямар нэгэн юмыг үгээр илэрхийлсэн тодорхойлолт
5.
тайлбарлах үйлдэл

Ойролцоо үг

зааварчилгаа заавар тайлбар бичиг зүүлт тэмдэглэл

Англи утга

нэр үгexplanation; excuse; summary

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	тайлбар
Харьяалахын тийн	тайлбарынW
Заахын тийн	тайлбарыгW
Өгөх орших тийн	тайлбартW
Гарахын тийн	тайлбараасW
Үйлдэхийн тийн	тайлбараарW
Хамтрахын тийн	тайлбартайW
Чиглэхийн тийн	тайлбар луу
Олон тоо	тайлбаруудW

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

тайлбар бичих — тухайн зүйлийг учрыг тайлан бичих
тайлбар толь бичиг — үгийн утгыг дэлгэрүүлэн тайлбарласан толь бичиг
тайлбар сэлт — ном бичиг зохиолын тайлбар болон бусад зүйл
тайлбар хавсаргах — нэмэн дэлгэрүүлсэн зүйл тусад нь хавсаргах
тайлбар хийх — тухайн зүйлийг илүү тодорхой ойлгомжтой болгох үүднээс нэмэн дэлгэрүүлж тайлбарлах
зургийн тайлбар — зургийг хаана, хэзээ, хэнтэй, яагаад авахуулах болсон тухай үзэгчдэд нэмэлт мэдээлэл өгөх зорилгоор хийсэн тайлбар
үгийн тайлбар — утга нь бүрхэг үгийн утгыг тайлсан тайлбар
тайлбар тавих — шалтаг, шалтгаан хэлэх

Хоршоо үг

зүүлт тайлбар — тухайн зүйлийн талаарх нэмэлт мэдээлэл, ишлэн авсан ном зохиолын нэр зэргийг доор нь хадсан болон ард нь хавсаргаж өгсөн тайлбар
тайлбар нэмэлт — ямар нэгэн зүйлийг нэмэж тайлбарлан нөхвөрлөсөн нь

Товчилсон үг

МХДТТ — “Монгол Хэлний Дэлгэрэнгүй Тайлбар Толь” [толь бичиг]
МХТТТ — “Монгол Хэлний Товч Тайлбар Толь” [толь бичиг]

Үгийн гарал

From тайлах (tajlax, “to undo, untie”) + -бар (-bar).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.