тэх

нэр үг

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠲᠡᠬᠡ

Тайлбар

нэр үг

1.
амьт. Янгир ямааны эр нь
2.
Ухнын өөр нэр.

Англи утга

нэр үгSiberian ibex; billy goat

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	тэх
Харьяалахын тийн	тэхийн
Заахын тийн	тэхийг
Өгөх орших тийн	тэхэд
Гарахын тийн	тэхээс
Үйлдэхийн тийн	тэхээр
Хамтрахын тийн	тэхтэй
Чиглэхийн тийн	тэх рүү
Олон тоо	тэхүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

харлаг тэх — харлаг зүсмийн болон хөгшин тэх
тэх отлох — тэхийн ороо орж дуршин дуугарах
тэхийн эвэр элгэт нум — янгирийн эврээр хийсэн нум
тэхийн шээг — урга. - ухна шивтэр

Хэлц үг

тэхийн эвэр тэнгэрт тулах — үл бүтэх зүйл, биелэгдэшгүй явдлыг дүрсэлсэн хэллэг
“…ёстой хаанаас тийм байх вэ? чи бид хоёрын үр хүүхэд яалаа гэж тэр солгой замаар орох билээ? Тэгвэл тэмээний сүүл газарт тулж, тэхийн эвэр тэнгэрт тулах байна (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).
тэхийн эврийг тэнгэрт хүрэхэд, тэмээн сүүлийг газарт хүрэхэд — учир зүйд нийцэшгүй биелэгдэшгүй зүйлийг зүйрлэсэн хэллэг
“…тэгээд тэхийн эврийг тэнгэрт хүргэж, тэмээний сүүлийг газарт хүргэсэн тэрэгчийн хүү их л хожуу гэрлэснээс нь хойш зургаан жилийн дараа өргөн дэлгэр хуримыг хийж, гурван хөгшин магнай тэнийн баярласан юм гэнэ билээ (М.Гаадамба, Тэрэгчийн хүү).
Тэнгэр унавал өндөр дээр
Тэх унавал хадан дээр
Тэнэг ичихээ мэдэхгүй
Тэх (ухна) эцгээ мэдэхгүй

Зүйр цэцэн үг

Тэхийн эврийг тэнгэрт тултал
Тэмээн сүүлийг газар хүртэл

Үгийн гарал

Ultimately from Proto-Turkic *teke (“billy goat”), compare Turkish teke.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.