Үндсэн хэсэг рүү шилжих

түлхэх

үйл үг/tuɮxəx/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠲᠦᠯᠬᠢᠬᠦ

Тайлбар

үйл үг
  1. 1.
    Юмыг гараар болон багаж хэрэгслээр хүчлэн цааш болгох, түрэх
  2. 2.
    Тогтсон хугацааг хойшлуулах
  3. 3.
    Цоож зэргийг түлхүүрээр нь нээх, онгойлгох, хөдөлгөх
  4. 4.
    Далайн усны хэмжээ ихсэх, нэмэгдэх
  5. 5.
    шилжсэн утгаҮйл хэргийг биеэсээ зайлуулах, бусдад тулгах
  6. 6.
    шилжсэн утгаХүнийг гадуурхах.

Ойролцоо үг

Англи утга

  • үйл үгto push

Үйл үгийн хувирал

Үйлдэх нэр (-х)түлхэх
Одоо ирээдүй цаг (-на)түлхэнэ
Өнгөрсөн цаг (-лаа)түлхлээ
Өнгөрсөн цаг (-в)түлхэв
Өнгөрсөн цаг (-жээ)түлхжээ
Үйлдсэн нэр (-сан)түлхсэн
Хэвшсэн нэр (-даг)түлхдэг
Холбох нөхцөл (-ж)түлхэж
Урьдчилах нөхцөл (-аад)түлхээд
Болзох нөхцөл (-вал)түлхвэл
Хүсэх (-маар)түлхмээр
Захирах (-аарай)түлхээрэй
Үгүйсгэх (-хгүй)түлхэхгүй

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • түлхэж унагах — а.цааш болгон унагах, түрж унагах; б.шилж. зайлуулах, огцруулах

  • түлхэж зайлуулах — а.цааш болгон зайлуулах, түрж зайлуулах; б.огцруулах

  • өдрөө түлхэх — тогтсон өдрөө хойшлуулах

  • цоож түлхэх — цоож онгойлгох

  • цаг түлхэх — цагны баадууг чангалах

  • ус түлхэх — усны хэмжээ нэмэгдэх

  • гэмгүй хүнд түлхэх — гэмгүй хүнийг гэмтэй хэмээн тулгах

  • буруугаа түлхэх — буруугаа биеэсээ холдуулах, буруугаа биеэсээ зайлуулах

  • бусад руу түлхэх — бусдад нялзаах

Хоршоо үг

  • татах түлхэх — юмыг нааш үгтээх, хүчлэн цааш болгох

  • түрэх түлхэх — а.юмны араас шахах түлхэх; б.шилж. хэрэг явдлыг өөрөөсөө зайлуулах

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *tülki-, compare Buryat түлхихэ (tülxixe), Kalmyk түльх (tülʹx), Dongxiang tunku.

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.