Үндсэн хэсэг рүү шилжих
keyboard.mn

үхэл

нэр үг[u.xɘ̆ɮ]

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠦᠬᠦᠯ

Тайлбар

нэр үг
  1. 1.
    Амьд бие махбод амьгүй болох явдал
  2. 2.
    амьдрал зогсох буюу нас эцэслэх

Ойролцоо үг

мөхөл

Англи утга

  • нэр үгdeath

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийнүхэл
Харьяалахын тийнүхлийн
Заахын тийнүхлийг
Өгөх орших тийнүхэлд
Гарахын тийнүхлээс
Үйлдэхийн тийнүхлээр
Хамтрахын тийнүхэлтэй
Чиглэхийн тийнүхэл лүү
Олон тооүхлүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

  • гэнэтийн үхэл — жам бусын үхэл

  • зуурдын үхэл — өвчний улмаас, жам бус үхэл

  • үхлийн аюул — үхэж болох аюул, үхэлд хүргэх аюул, үхэлтэй тэнцэхүйц аюул

  • үхлээс аврах — амь насыг нь аврах

  • үхлээс мултрах — үхэх аюулаас зайлах

  • үхэл дээр тахал — аюул зовлон давхцах

  • үхэл өнчрөл хорш — эцэг эх, ойр дотны хүнээсээ салж хагацахын зовлон

Хэлц үг

  • үхэл нь хөтлөх — аминдаа аюултай зүйл хийх

  • үхэл дээр тахал — аюул гамшиг давхцах, муу юм дараалан болох

  • үхлийн эзэн — үхлийн шалтгаан, үхэхэд хүргэсэн зүйл

  • үхэх замыг нь зааж өгөх — алах

  • үхлийн мөрийг нь зааж өгөх — алах

    Тэр хоёулаа Өлзийтогтохыг албадан хөөн гаргаж туусаар явж нэгэн хонхорт очоод “За, улаан нүдтэй Өлзий, удаан оны хилэн хорсол, олон түмний өшөө хорслыг авах цаг боллоо” гээд үхлийн мөрийг нь зааж өгөөд найман замын цэргийг эрж гэнэ (Г.Чойравжаа, Үйлчлэгч).

  • үхлийн шороо пурхийх — үхэх нь шахах, үхэх цаг нь болох

    Миний энд л хэцүү газар таарч дээ. Ер нь үхлийн шороо пурхийх газраа л олж хэвтсэнээс зайлахгүй (Ш.Цэнд-Аюуш, Адтай Мятав).

  • Билиг мэт нүд үгүйгүй

  • Мунхаг мэт харанхуйгүй

  • Өвчин мэт дайсангүй

  • Үхэл мэт аюулгүй

  • Өвчин шиг дайсангүй

  • Үхэл шиг аюулгүй

  • Өмх мод очгүй

  • Үхэл зовлон нүдгүй

  • Өмх модонд үндэсгүй

  • Үхэл зовлонд нүдгүй

  • Үхэл — баяд ноёдоос айдаггүй

  • Өвөл — зун намраас айдаггүй

  • Үхэл түргэн — эмч муугийн

  • Үгүйрэх муу — гэртэх савсаг

Зүйр цэцэн үг

  • Үхлээ эрсэн туулай үхэр тэрэгний замд

Хоршоо үг

  • үхэл гачигдал — үхэж салсаны зовлон

  • үхэл зовлон — хагацаж салах зовлон

  • үхэл зовол — үхэл зовлон

  • үхэл хагацал — ойр дотны хүнээсээ бүрмөсөн салах

  • үхэл хөнөөл — амь насыг нь авах хор уршиг

  • үхэл мөхөл — аливаа зүйлийн устан үгүй болох нь

Үгийн гарал

үх- (üx-, “to die”) + -л (-l)

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

The Mongolian WordNet (MonWN) — © The Mongolian WordNet authors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.