дэлхий

нэр үг/teɮˈxiː/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠳᠡᠯᠡᠭᠡᠢ

Тайлбар

нэр үг

1.
(нарны аймгийн есөн гарагийн нэг, нарнаас хамгийн хол зайд орших тул нарыг тойрох үелэл нь хоёр зуун дөчин найман жил байдаг гараг, нэг дагуул одтой).
2.
амьд хүмүүсийн оршин байх ертөнц
3.
мөнх бус амьтдын оршин буй газар

Ойролцоо үг

хорвоо ертөнц

Англи утга

нэр үгearth; world

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	дэлхий
Харьяалахын тийн	дэлхийн
Заахын тийн	дэлхийг
Өгөх орших тийн	дэлхийд
Гарахын тийн	дэлхийгээс
Үйлдэхийн тийн	дэлхийгээр
Хамтрахын тийн	дэлхийтэй
Чиглэхийн тийн	дэлхий рүү
Олон тоо	дэлхийнүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Хэлц үг

Далай хужиртай
Дэлхий дэлэнтэй
Дэлхий байвал гишгэдэг
Далай байвал гувшдаг
Дэлхий бүрхсэн мал
Дээвэр бүрхсэн идээ
Дэлхий идмээн дээсгүй
Дээлээр хучмаан бүлээнгүй
Дэлхий өргөн ч гэсэн гутал хавчвал зовлонтой
Дээдэс хүндтэй ч гэсэн доороо хавчигдвал бэрхтэй
Дээд тэнгэрийн сүлд гэгч наран саран хоёр
Дэлхий ертөнцийн сүлд гэгч уул далай хоёр
Тэнгэр мэт аав хайрлах ёсон бол тэмүгэ
Дэлхий мэт ээж нь тэмүгэд хайртай хайрлах ёстой
Уул хэдий өндөр боловч оройтой байдаг
Дэлхий хэдий гүн боловч ёзоортой байдаг

Товчилсон үг

ДДСХЗ — Дэлхий Дахины Сүм Хийдийн Зөвлөл
ДДҮЭХ — Дэлхий Дахины Үйлдвэрчний Эвлэлийн Холбоо
ДДХХ — Дэлхий Дахины Хөдөлмөрийн Холбоо
ДДЭТЗ — Дэлхий Дахины Энх Тайвны Зөвлөл

Үгийн гарал

From Proto-Mongolic *dele-kei, compare Buryat дэлхэй (delxej), Kalmyk делкә (delkä).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.