шүүс

нэр үг/ʃuːs/

Зөв бичгийн дүрмийн толинд бүртгэлтэй

ᠰᠢᠭᠦᠰᠦ

Тайлбар

Iнэр үг

1.
Шим
2.
хүндэтгэлХурим найр, дайллага цайллага, тахилга тавилгад хэрэглэх хонины болгосон бүхэл мах
3.
Хоолонд шим шүлт оруулах зүйл

IIнэр үг

1.
Мод ургамал болон зарим идээний зүйлээс гарах шингэн
2.
Яр шархнаас гарах шингэн ус, цус
3.
Дарж даршуулсан зүйлийн шингэн хувь.

Англи утга

нэр үгjuice; sauce, gravy; sap; pus, blood (from a wound, ulcer); dressed sheep carcass served on special occasions (weddings, ...)

Тийн ялгал

Нэрлэхийн тийн	шүүс
Харьяалахын тийн	шүүсний
Заахын тийн	шүүсийг
Өгөх орших тийн	шүүсэнд
Гарахын тийн	шүүснээс
Үйлдэхийн тийн	шүүсээр
Хамтрахын тийн	шүүстэй
Чиглэхийн тийн	шүүс рүү
Олон тоо	шүүснүүд

Дүрмээр үүсгэж, зөв бичгийн дүрмийн толиор шалгасан. Толинд олдоогүй хэлбэрийг «—» гэж үлдээсэн.

Нийлмэл үг

шим шүүс сайтай — шим тэжээл сайтай
шүүс барих — зочдод, бүхэл махан идээний зүйл өгөх
шүүс нийлүүлэх — хуучир. - а.хамжлага ардаас феодалуудад малаар өгөх татвар; б.албан хэргээр өртөөлөн явагсдад, махан хоол нийлүүлэх
шүүс тавих — бүхэл хонины махаар дайлах
хуурай шүүс — хуучир. - албаны хүний хоол хүнсийг мөнгөөр төлөх
шүүс ихтэй — хоолны шүлт их
жимсний шүүс — жимснээс гарах шингэн
чацарганы шүүс — чацарганаас гарах шингэн
шархнаас шүүс гарах — шархнаас шингэн ус, цус гарах

Хэлц үг

хөлс шүүсийг нь шахах — а.мөлжиж дарлах, шулах; б.зодох, занчих; в.хүнийг цаг наргүй ажиллуулж, тамир тэнхээг нь барах
шүүсийг нь сорох — хүний хөдөлмөрийг мөлжих
Шүүсийг нь сорж ажиллуулсан хэрнээ цалин хөлсөн дээрээ унжина гэж огтоос санасангүй.
шүүсийг нь шахах — а.зодох, жанчих
Долгоржав

Хоршоо үг

шим шүүс — шим тэжээл
идээ шүүс — унд цай, бүхэл мах тэргүүтэн зоог
мах шүүс — махан зоог

Үгийн гарал

From Middle Mongol ᠰᠢᠭᠦᠰᠦ (sigüsü, “food, provisions”), from Proto-Mongolic *sixüsün. Compare East Yugur shiisin (“urine”).

Илүү дэлгэрэнгүй тайлбарыг Монгол хэлний их тайлбар толь (mongoltoli.mn)-оос харна уу.

Өгөгдлийн эх сурвалж

Викитоль — Mongolian Wiktionary — © Mongolian Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: Mongolian Wiktionary contributors.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: 2026-09-01-ний өгөгдлийн сангаас хуудас бүрийн «Монголоор» хэсгийг авч, вики тэмдэглэгээг арилгаж, товчилсон тэмдэглэгээг дэлгэсэн (шилж → шилжсэн утга). Тайлбар, нийлмэл үг, хэлц, зүйр үг, хоршоо үг, эсрэг үг, товчилсон үгийг толгой үг бүрийн дор цэгцэлсэн. Тайлбарын агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Зохиогчид: Altangerel Chagnaa, Amarsanaa Ganbold, Khuyagbaatar Batsuren, Oyundari Nyamdavaa, Zoljargal Munkhjargal, Erdenebileg Batbaatar.

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Эх өгөгдлийг хайлтад тохируулан дахин бүтэцчилсэн — утга бүрийг synset-ээр нь цэгцэлж, ойролцоо үгсийг эрэмбэлж, үсгээр хуваасан. Үг, тайлбар, жишээний агуулгыг өөрчлөөгүй.

Эшлэл: Batsuren, K., Ganbold, A., Chagnaa, A., Giunchiglia, F. Building The Mongolian WordNet. Proceedings of the 10th Global WordNet Conference (GWC), p. 238, 2019.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

English Wiktionary — Mongolian entries (Kaikki.org) — © English Wiktionary contributors. CC BY-SA 4.0 лицензээр тараагдсан.

Зохиогчид: English Wiktionary contributors, Tatu Ylonen (wiktextract).

Бидний хийсэн өөрчлөлт: Англи утгыг (зөвхөн хувилал заасан утгуудыг хасаж, давхардлыг арилгаж), дуудлагын IPA, монгол бичгийн хэлбэр, үгийн гарал, нэрийн тийн ялгалын хүснэгтийг авсан. Орчуулж, дахин бичээгүй.

Эшлэл: Tatu Ylonen. Wiktextract: Wiktionary as Machine-Readable Structured Data. Proceedings of LREC 2022, pp. 1317–1325.

Эх өгөгдөл нь ямар нэгэн баталгаагүйгээр, байгаа байдлаараа нийлүүлэгдсэн (лицензийн 5-р зүйл).

Тийн ялгал, хувирлын хүснэгт: дүрмээр үүсгэсэн хэлбэр бүрийг Б. Батмөнхийн mn_MN зөв бичгийн толь-оор (Ц. Дамдинсүрэн нарын «Монгол үсгийн дүрмийн толь»-д үндэслэсэн, LPPL 1.3) шалгаж, зөвхөн толинд байгаа хэлбэрийг харуулна.

Энэ хуудасны өгөгдөл: дээрх эх сурвалжаас үүсгэсэн тул мөн адил CC BY-SA 4.0 лицензтэй, нэмэлт хязгаарлалтгүйгээр нээлттэй байна. Боловсруулсан өгөгдлийг /data/dict/ хаягаас чөлөөтэй татаж авч болно.